Kredyt hipoteczny w trakcie rozwodu lub separacji: co wolno

Ten tekst jest dla małżonków, którzy są w trakcie rozwodu albo separacji i mają wspólny kredyt hipoteczny, a także dla tych, którzy chcą kupić mieszkanie, zanim sprawa się skończy. Wyjaśniamy, co mówią przepisy o majątku w czasie postępowania, czego wymagają banki i jak zabezpieczyć spłatę rat. Sytuację po prawomocnym wyroku opisujemy w artykułach rozwód a kredyt hipoteczny i kredyt hipoteczny po rozwodzie. Przy sporze o majątek lub dzieci skorzystaj z pomocy adwokata albo radcy prawnego.

Wspólność trwa do prawomocnego wyroku

Złożenie pozwu o rozwód, wyprowadzka czy życie osobno niczego nie zmieniają w ustroju majątkowym. Wspólność majątkowa trwa do dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Do tego czasu pensje obojga małżonków należą do majątku wspólnego (art. 31 § 2 KRO), a mieszkanie kupione przez jedno z nich za pieniądze wspólne albo na kredyt także wchodzi do majątku wspólnego. W czasie trwania wspólności żaden z małżonków nie może żądać jej podziału (art. 35 KRO). Wyjątkiem są rzeczy nabyte w zamian za majątek osobisty, np. za pieniądze z darowizny lub spadku (art. 33 pkt 10 KRO).

Wspólność może skończyć się wcześniej na trzy sposoby: przez umowę majątkową u notariusza (art. 47 KRO), na co muszą zgodzić się oboje, przez wyrok sądu ustanawiający rozdzielność z ważnych powodów (art. 52 KRO) albo przez orzeczenie separacji. Sąd może wyjątkowo ustanowić rozdzielność z datą wcześniejszą niż dzień pozwu, w szczególności gdy małżonkowie żyli w rozłączeniu (art. 52 § 2 KRO).

Separacja a ustrój majątkowy

Orzeczenie separacji powoduje powstanie rozdzielności majątkowej z mocy prawa (art. 54 § 1 KRO), a co do zasady ma skutki takie jak rozwód, poza tym, że małżonek w separacji nie może zawrzeć nowego małżeństwa (art. 61⁴ KRO). Od uprawomocnienia się wyroku każde z małżonków kupuje już wyłącznie dla siebie i nie potrzebuje zgody drugiego. Bank poprosi o odpis prawomocnego orzeczenia. Zniesienie separacji przywraca wspólność ustawową, chyba że na zgodny wniosek sąd orzeknie o utrzymaniu rozdzielności (art. 54 § 2 KRO). Opłata od pozwu o separację wynosi 600 zł, a od zgodnego wniosku o separację 100 zł.

Tak zwana separacja faktyczna, czyli życie osobno bez wyroku, nie zmienia ustroju majątkowego. Dla banku i notariusza nadal jesteście małżonkami we wspólności.

Nowy kredyt przed wyrokiem: stanowisko banków

Formalnie można kupić mieszkanie w trakcie rozwodu, ale przy wspólności odpłatne nabycie nieruchomości lub lokalu wymaga zgody drugiego małżonka (art. 37 § 1 KRO). W praktyce banki podchodzą do takich wniosków ostrożnie, bo nie wiadomo, kto po podziale majątku będzie właścicielem i kto będzie spłacał dotychczasowy kredyt. Najczęstsze odpowiedzi banków to:

• wstrzymanie wniosku do prawomocnego wyroku i rozstrzygnięcia o wspólnym kredycie,
• zgoda na kredyt przy pisemnej zgodzie małżonka na zakup i zaciągnięcie zobowiązania, często w formie notarialnej,
• zgoda przy rozdzielności majątkowej z umowy albo wyroku i spłaconym lub przypisanym jednemu z małżonków wspólnym kredycie.

Małżonek w sporze rzadko chętnie podpisuje zgodę. Gdy jej odmawia, a zakup wymaga dobro rodziny, sąd może udzielić zezwolenia (art. 39 KRO), ale to osobne postępowanie. Skutki zakupu bez zgody omawiamy w artykule kredyt hipoteczny bez zgody małżonka. W trakcie sprawy unikaj też nowych kredytów gotówkowych i limitów, bo każdy z nich obniża zdolność tak samo jak wspólna rata.

Inaczej wygląda zakup w całości z majątku osobistego, np. za pieniądze ze spadku albo ze sprzedaży mieszkania sprzed ślubu. Taka rzecz należy do majątku osobistego kupującego (art. 33 pkt 10 KRO), a zgoda z art. 37 nie jest potrzebna, bo czynność nie dotyczy majątku wspólnego. Notariusz poprosi wtedy o udokumentowanie pochodzenia pieniędzy, a małżonek w sporze może zakwestionować to w sprawie o podział majątku. Gdy do ceny dochodzi kredyt spłacany z pensji, czyli z majątku wspólnego, bank zwykle wróci do wymogu zgody.

Wspólny kredyt w BIK a zdolność w trakcie sprawy

Każdy bank uwzględni u Ciebie całą ratę wspólnego kredytu, niezależnie od tego, kto ją faktycznie płaci. Przykład poglądowy: wspólny kredyt z saldem 420 000 zł na 25 lat przy 6,5% ma ratę około 2 836 zł. Marta zarabia 9 000 zł netto i mieszka sama. Nowy kredyt na 30 lat, oferta 6,5%, bank liczy ratę przy 9% i limit DSTI 50%:

Różnica 352 000 zł to powód, dla którego zwykle bardziej opłaca się najpierw zamknąć sprawę wspólnego kredytu, a dopiero potem składać nowy wniosek. Swój wariant policzysz w kalkulatorze zdolności kredytowej.

Kto płaci raty, gdy sprawa trwa

Bank nie jest stroną sprawy rozwodowej i nie czeka na wyrok. Rata jest wymagalna co miesiąc od obojga kredytobiorców solidarnie (art. 366 KC). Jeśli jedno z Was przestanie płacić, zaległość pojawi się w BIK u obojga, a po kilku miesiącach bank może wypowiedzieć umowę. Gdy płacisz sam lub sama, możesz później żądać od drugiej strony zwrotu części (art. 376 KC), a przy podziale majątku rozliczyć spłaty z majątku osobistego. Przykład: 6 rat po 2 836 zł to 17 016 zł, połowa, czyli 8 508 zł, to kwota do rozliczenia z byłym małżonkiem.

Na czas procesu można wystąpić o zabezpieczenie. W sprawie o rozwód lub separację nie wszczyna się odrębnej sprawy o zaspokojenie potrzeb rodziny ani o alimenty między małżonkami i dziećmi za okres od pozwu: sąd rozwodowy rozstrzyga o tym w postępowaniu zabezpieczającym (art. 445 KPC). Obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny (art. 27 KRO) obejmuje także koszty mieszkania, w którym mieszka rodzina, więc we wniosku o zabezpieczenie można wskazać raty kredytu. Czy i w jakim zakresie sąd je uwzględni, zależy od sprawy.

Drugie pytanie to, kto mieszka w mieszkaniu. Jeśli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka o sposobie korzystania z niego przez czas wspólnego zamieszkiwania, a na zgodny wniosek może przyznać mieszkanie jednemu z nich (art. 58 § 2 KRO). To rozstrzygnięcie dotyczy korzystania z mieszkania, nie własności ani kredytu. Osoba, która zostaje w mieszkaniu, nie przejmuje przez to raty wobec banku.

Gdy brakuje pieniędzy na ratę

Rozstanie często oznacza dwa czynsze zamiast jednego. Zanim pojawi się zaległość, napisz do banku o zmianę harmonogramu, wydłużenie okresu spłaty albo karencję w spłacie kapitału. Opcje opisujemy w artykule problemy ze spłatą kredytu hipotecznego, a pomoc z Funduszu Wsparcia Kredytobiorców w tekście fundusz wsparcia kredytobiorców. Zmiana warunków wymaga zwykle aneksu podpisanego przez oboje kredytobiorców.

Plan na czas postępowania

Przykładowy przebieg: sprawa rozwodowa trwa 12 miesięcy, wyrok uprawomocnia się w 13. miesiącu od pozwu i wtedy kończy się wspólność. Podział majątku zajmuje kolejne pół roku, do 19. miesiąca, a aneks albo refinansowanie wspólnego kredytu kończy się około 20. miesiąca. Dopiero w drugim roku od pozwu składasz wniosek o nowy kredyt bez starej raty w BIK. Sprawy sporne trwają często dłużej.

1. Spisz dane kredytu: saldo, ratę, okres do końca, zapis o rekompensacie za wcześniejszą spłatę.
2. Ustal na piśmie, kto płaci raty do wyroku, a jeśli nie ma porozumienia, złóż wniosek o zabezpieczenie.
3. Płać z jednego, wspólnie znanego konta albo zachowuj potwierdzenia przelewów do późniejszego rozliczenia.
4. Zapytaj bank o warunki zwolnienia jednego kredytobiorcy, zanim podpiszecie podział majątku.
5. Rozważ wniosek o podział majątku w wyroku rozwodowym (art. 58 § 3 KRO), jeśli nie przedłuży to sprawy.
6. Nowy kredyt planuj po prawomocnym wyroku albo po separacji i po załatwieniu wspólnego kredytu.

Szczegóły podziału, koszty i kolejność czynności opisujemy w artykule podział majątku a kredyt hipoteczny, a rozdzielność w trakcie małżeństwa w tekście kredyt a rozdzielność majątkowa.

Najczęstsze pytania

Źródła

1. Ustawa z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (ISAP)
2. Ustawa z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (ISAP)
3. Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (ISAP)
4. Ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (ISAP)
5. Biuro Informacji Kredytowej

Przykłady liczbowe są orientacyjne i nie są ofertą banku. Decyzję kredytową podejmuje bank.

Czytaj też